Uzmanlar ve kuş gözlemcileri, ölümlerin temel nedeninin leyleklerin akşam saatlerinde konaklamak için kullandıkları demiryolu hattındaki katener telleri ve direklerdeki elektrik akımı olduğunu belirtiyor.
LEYLEKLERİN KONAKLADIĞI BÖLGE ÖLÜM TUZAĞINA DÖNÜŞTÜ
Sahada incelemelerde bulunan ve konuyla ilgili imza kampanyası başlatan Erdem Kuruca, elektrik iletim ve dağıtım hatları ile demiryollarındaki elektrifikasyon sistemlerinin özellikle göç dönemlerinde kuşlar açısından ciddi risk oluşturduğuna dikkat çekti.
Kuruca, şu anda Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) ile kuş gözlemcilerinin iş birliği içerisinde bölgede önlem almaya başladığını ve leyleklerin tehlikeli alandan uzaklaştırılmaya çalışıldığını söyledi.
Alınan önlemler olmasaydı ölü sayısının birkaç yüzü bulabileceğini belirten Kuruca, demiryolu hattında kuşların konmasını engelleyen plastik aparatlar yerleştirildiğini, elektrik yüklü bölümlere ise koruyucu kapaklar takıldığını ifade etti.
Kuruca, “Akşamları leylekler geldiği sırada bakım aracı onları önlemek için rayda bulunuyor” dedi.
Ancak çalışmaların tren trafiği nedeniyle yalnızca belirli zaman aralıklarında gerçekleştirilebildiği belirtildi.
TCDD VE UZMANLAR BÖLGEDE İNCELEME YAPTI
Resmi kaynaklardan edinilen bilgilere göre, leylek ölümlerinin ortaya çıkmasının ardından TCDD teknik ekipleri, Doğa Koruma ve Milli Parklar personeli, akademisyenler ve kuş gözlemcileri bölgede bir araya geldi.
Yapılan incelemelerde sorun, leyleklerin göç, konaklama ve tüneme davranışları açısından yerinde değerlendirildi.
Leyleklerin hangi direkleri ve katener sistemlerini daha yoğun kullandığı gözlemlenirken, öncelikli olarak müdahale edilmesi gereken noktalar belirlendi. Ardından söz konusu bölgelerde önlemler uygulanmaya başlandı.
NEDEN İSTANBUL ÜZERİNDEN GÖÇ EDİYORLAR?
Erdem Kuruca’nın aktardığı bilgilere göre leylekler kış aylarını Afrika’da geçiriyor. İlkbaharda Türkiye üzerinden Avrupa’ya göç eden kuşlar burada konaklayarak üreme dönemlerini geçiriyor.
Avrupa’da üreyen leyleklerin yaklaşık yüzde 90’ı, sonbaharda yavrularıyla birlikte İstanbul üzerinden Afrika’daki kışlama alanlarına doğru hareket ediyor.
Göç sırasında karaya bağımlı olan leylekler, termal hava akımlarından yararlanıyor. Bu hava akımları sayesinde uzun süre kanat çırpmadan yol alabilen kuşlar için Avrupa ile Afrika arasındaki geçişte İstanbul Boğazı en uygun güzergâhlardan biri olarak öne çıkıyor.
Kuruca, her yıl yaklaşık 900 bin ila 1,3 milyon leyleğin İstanbul üzerinden geçtiğini belirtiyor.
Leyleklerin göçü eylül ayının ortalarına kadar devam ederken, daha sonra yırtıcı kuşların göçü başlıyor ve bu hareketlilik ekim ayının sonuna kadar sürüyor.
Sonbahar göçünde İstanbul’un güney hattı öne çıkıyor. Kuruca’ya göre ilkbaharda İstanbul’un kuzeyinden geçen leylekler, sonbaharda ise çoğunlukla Marmara Ereğlisi, Silivri ve Büyükçekmece hattını kullanıyor.
“SORUNUN TEMELİNDE HABİTAT KAYBI VAR”
Kuruca, bu yıl yaşanan ölümlerin temel nedenlerinden birinin habitat kaybı olduğunu belirtti.
İstanbul’daki sulak alanların azalması ve betonlaşmanın, kuşların konaklama davranışlarını değiştirdiğine dikkat çeken Kuruca, leyleklerin insanların daha az bulunduğu alanlara yönelmeye başladığını söyledi.
Kuruca, olayın meydana geldiği bölgenin hemen yanında sulak alan bulunduğunu belirterek, buranın leylekler açısından önemli bir beslenme alanı olduğunu ifade etti.
Kuruca, yerel halktan alınan bilgilere göre bölgede geçen yıl veya ilkbahar döneminde de leylek ölümleri yaşanmış olabileceğine dair bazı kalıntılara rastlandığını, ancak bu olayların daha önce kamuoyuna yansımadığını söyledi.
Resmi kaynaklara göre Küçükçekmece çevresindeki demiryolu yaklaşık 153 yıldır kullanılıyor. Hattaki elektrifikasyon sisteminin ise 42 yıldır bölgede bulunduğu belirtildi.
Önceki yıllarda leylek ölümlerine ilişkin herhangi bir bilginin bulunmadığı, bu yıl yaşanan olayın ise “olası göç yolu değişikliği” sonucunda ortaya çıkmış olabileceği değerlendiriliyor.
ÖNLEMLER ARTIRILIYOR
Resmi kaynaklara göre ilk aşamada leyleklerin demiryolu sistemine konmasını engellemek amacıyla kuşkonmaz adı verilen aparatlar yerleştirildi.
Büyük gövdeleri ve uzun bacakları nedeniyle mevcut sistemlerin yeterli olmayabileceği değerlendirilen leylekler için daha yüksek boyutlu yeni koruyucu aparatlar tasarlandı. Üretilen bu aparatlar, belirlenen noktalara monte edildi.
Saha çalışmalarında ise leyleklerin bölgeye geldiği 18.00-20.00 saatleri arasında TCDD ekipleri katener otosuyla görev yapıyor. Ekipler, kuşların tehlikeli noktalara konmasını engellemeye ve onları daha güvenli alanlara yönlendirmeye çalışıyor.
UZMANLAR ÜLKE ÇAPINDA ÖNLEM İSTİYOR
Erdem Kuruca, toplu ölümlerin demiryolu hattında görünür hale gelmesi nedeniyle olayın kamuoyunun dikkatini çektiğini söyledi.
Ancak elektrik hatlarının yalnızca leylekler için değil, nesli tehlike altındaki bazı yırtıcı kuş türleri için de ciddi tehdit oluşturduğunu belirten Kuruca, Türkiye genelindeki riskli demiryolu ve enerji hatlarının tespit edilmesini talep ediyor.
Kuruca ayrıca elektrik dağıtım şirketleri, TCDD, Doğa Koruma ve Milli Parklar ile sivil toplum kuruluşlarının ortak çalışacağı ülke çapında kapsamlı bir önleme programı oluşturulması gerektiğini savunuyor.
Bu amaçla başlatılan imza kampanyasına yaklaşık 10 bin kişinin destek verdiği belirtildi.
“ELEKTRİK HATLARI EKOLOJİK AÇIDAN TASARLANMALI”
Konuyla ilgili açıklama yapan Doğa Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Tuba Kılıç Karcı da Türkiye’nin leyleklerin yanı sıra pelikan, şahin, akbaba ve kartal gibi süzülerek göç eden kuş türleri açısından önemli yaşam alanlarına ev sahipliği yaptığını söyledi.
Karcı, elektrik çarpmasının kuşlar açısından başlıca tehditlerden biri olduğunu belirterek, saha çalışmaları yürüttüklerini ve elektrik direklerinin yalıtılması gibi önlemler konusunda şirketlerle iş birliği yaptıklarını ifade etti.
Ancak mevcut çalışmaların Türkiye’nin geniş coğrafyası ve altyapıların farklı kurumların sorumluluğunda olması nedeniyle yeterli olmadığını belirten Karcı, şu değerlendirmede bulundu:
“Elektrik hatlarının planlanmasından direk tiplerinin seçimine, hatların geçtiği güzergâhlardan riskli alanların belirlenmesine kadar tüm süreçler ekolojik açıdan değerlendirilerek tasarlanmalı.”
KALICI ÇÖZÜM İÇİN ÇALIŞMALAR SÜRÜYOR
BBC Türkçe’ye bilgi veren resmi kaynaklara göre kısa vadede leyleklerin demiryolu sistemine konmasını önlemeye yönelik uygulamalar, günlük saha kontrolleri ve aktif uzaklaştırma tedbirleri devam ediyor.
Uzun vadede ise olayın bilimsel nedenlerinin ortaya çıkarılması ve kalıcı teknik çözümlerin geliştirilmesi amacıyla çalışmalar yürütülüyor.
Uzmanların ayrıca leyleklerin göç güzergâhlarında veya konaklama alışkanlıklarında geçmiş yıllara kıyasla herhangi bir değişiklik olup olmadığını araştırdığı belirtildi.
Güvenli konaklama alanlarının belirlenmesi, kuşları tehlikeli bölgelerden uzaklaştıracak yönlendirici sistemlerin geliştirilmesi ve farklı ülkelerde uygulanan yöntemlerden yararlanılması gibi seçenekler de değerlendirmeye alınıyor.
